گرده گل ؛ چالش ها و رهیافت در صنعت زنبورداری ایران

گرده گل ؛ چالش ها و رهیافت در صنعت زنبورداری ایران

گرده گل در واقع سلول جنسی نر گیاهان است که زنبور عسل در هنگام چرا و بازدید از گل ها، آن را جمع آوری می کند، این گرده ها با ظرافت و مهارت بالایی توسط زنبوران عسل کارگر از کیسه های بساک گل جمع آوری و در نهایت به صورت ساچمه های گرده به وزن 20 میلی گرم در سبد گرده قرار می گیرد و به کندو حمل می شود.

گرده گل مهمترین نهاده صنعت زنبورداری است و در منابع علمی به آن غذای کامل گفته میشود. گرده گل غنی از پروتئین، چربی، کربوهیدرات و یک سری ترکیبات موثره همچون انواع ترکیبات پلی فنولی و فلاونوئیدی، رنگدانه های طبیعی و طیف وسیعی از مواد معدنی به ویژه پتاسیم، آهن، کلسیم، روی و سلنیوم و یکسری ویتامین ها با اولویت ویتامین های محلول در آب از جمله ویتامین های گروه B و ویتامین C می باشد.

گرده گل، مهمترین ماده در جیره غذایی زنبور عسل است که اهمیت ویژه ای در صنعت زنبورداری دارد و تقریبا تمامی فعالیت های رشد و نمو زنبورعسل وابسته به گرده گل می باشد و در صورت نبود گرده گل تخم ریزی ملکه و پروسه پرورش نوزادان و تولید ژل رویال متوقف می شود. گرده گل به جهت غنی بودن از طیف وسیعی از ریزمغذی های ضروری بدن علاوه بر تغذیه زنبورعسل به عنوان یک ماده و مکمل غذایی فراسودمند برای مصارف انسانی و دام و طیور ارزش تغذیه ای بسیار بالایی دارد.

در ایران بیش از 8 هزار نوع گونه گیاهی وجود دارد که بیش از هزار گونه گیاهی آن اهمیت ویژه ای به لحاظ تامین منابع شهد و گرده زنبورعسل ایفا می کنند و بدین لحاظ پتانسیل های طبیعی بالایی در بخش زنبورداری در کشور وجود دارد. وجود طیف وسیعی از گرده های گل با کیفیت و ارزش تغذیه ای بالا ظرفیت های خوبی را در این بخش ایجاد نموده است که می توان با مدیریت بهترآن زمینه ارتقا درآمد زنبورداران و حتی صنایع وابسته را فراهم نمود.

در دهه های پیش و به خصوص در 7 یا 8 سال گذشته سهمی از گرده گل مورد نیاز کشور از کشورهایی نظیر اسپانیا و چین و سایر کشورها، به صورت قاچاق یا قانونی وارد کشور می شد که در سال های اخیر با توجه به آموزش های تخصصی و درک اهمیت گرده گل به عنوان یک نهاده ارزشمند در زنبورداری و برنامه ریزی هایی صورت گرفته در جهت خروج از تک محصولی، تولید و برداشت گرده گل در کشور توسط زنبورداران افزایش بسیار محسوسی داشت به نحوی که میزان برداشت گرده گل در کشور به بیش از 121 هزار کیلوگرم درسال 97 افزایش یافت و قطعا در صورت مساعد بودن زیرساخت ها و رفع موانع فروش میزان تولید گرده گل روند صعودی خود را با شتاب بیشتری ارتقا خواهد داد.

بدین ترتیب با تولید ژل رویال ، بره موم، گرده گل و زهر زنبور عسل، صنعت زنبورداری از حالت تک محصولی و صرفا تولید و فروش عسل خارج شده و اکنون قادر به تولید چند فرآورده از زنبور عسل است. اگر چه این محصولات در تولید، توسعه پیدا کردند ولی متاسفانه در بحث همراستا با افزایش تولید محصولات متنوع در صنعت زنبورداری ایجاد بازارهای فروش داخلی و خارجی و فرهنگ سازی مصرف صحیح گرده گل در کشور توسعه نیافته است و لزوم ورود جدی تر سازمان های متولی و شرکت های استارتاپی جهت تکمیل زنجیره تامین و توزیع و حتی صنایع بالادستی و فرآوری گرده گل بسیار ضروری است.

سهمی از این گرده های گل تولیدی که در فصول وفور گرده گل در طبیعت (بهارو تابستان) برداشت شده است در اوایل بهار و اواخر پاییز جهت زنبورسازی اول فصل و زنبورسازی زمستان گذرانی دوباره مورد استفاده زنبورعسل قرار بگیرد و ارائه آموزش های تخصصی و کاربردی در این زمینه به زنبورداران جهت اهمیت این موضوع تاثیر بسزایی در ارتقا بهره وری زنبورستان های کشور خواهد داشت. علاوه بر این مصرف مداوم گرده های گل با کیفیت به شیوه کیک گرده و یا به صورت خام در الباقی فصول در واحدهای پرورش ملکه، تولید ژل رویال و تولید زهر زنبورعسل یکی از ضروریات است که می تواند در بستر آموزش های کاربردی و فنی به زنبورداران این مهم نیز ارتقا یابد.

شناخت بهتر گرده گل و درک ارزش غذایی بسیار بالای این محصول طبیعی از یک سو و رفع موانع تولید و فروش آن در صنعت زنبورداری یک ضرورت ملی و بسیار مهم است که بایستی بیش از پیش به آن پرداخته شود.

گرده گل یک محصول گیاهی کاملا طبیعی و سالم است و از آن جایی که حاوی طیف وسیعی از ریزمغذی های ضروری برای بدن انسان و سایر جانوارن است به عنوان غذای کامل شناخته می شود که می تواند علاوه بر جیره غذایی زنبورعسل می تواند در تغذیه انسان و دام و طیور نیز مورد استفاده قرار گیرد. توجه ویژه تر به اهمیت گرده گل و توسعه تولید و مصرف این محصول در کشور و حتی صادرات آن نیازمند درک صحیح از وضعیت موجود، شناخت چالش ها و ارائه راهکارهای علمی و کاربردی در این زمینه است. مهمترین چالش های این بخش را می توان در موارد ذیل ارائه کرد:

1-    نبود استاندارد دقیق و بروز جهت تعیین کیفیت و گریدبندی گرده گل: تنها معیار تعیین کیفیت و اصالت و قضاوت در مورد گرده گل در حال حاضر استاندارد ملی به شماره 17916 با عنوان گرده گل ، ویژگی ها است که در سال 92 تدوین شده است که جهت ارتقا علمی آن نیازمند بروزرسانی و بازنگری علمی و فنی در بخش شاخص های فیزیکوشیمیایی و دستورالعمل های آزمون است تا بشود براساس این استاندارد منطبق بر استانداردهای بین المللی و بروز در مورد کیفیت گرده گل اظهار نظر دقیق کرد. این استانداردها باید بتواند در بخش های مختلف فیزیکوشیمیایی، باقی مانده هی شیمیایی و آنتی بیوتیکی و حتی آزمون گرده شناسی بروز رسانی شود تا در نهایت براساس یک متد علمی کیفیت سنجی گرده گل در آزمایشگاه های تخصصی صنعت زنبورداری انجام شود. از آن جایی که گرده های هر نوع گل، شکل فضایی و ساختار منحصر بفردی دارد، تعیین نوع گونه گیاهی مولد گرده براساس روش آزمون آزمایشگاهی و توسط دستگاه میکروسکوپ قابل تعیین می باشد و این آزمون در کشورهای مختلف حائزاهمیت علمی بالایی است که امید است این مورد در بازنگری جدید استاندارد گرده گل ارائه شود. ارائه یک استاندارد ملی دقیق و علمی در حفظ و صیانت حقوق زنبورداران و مصرف کنندگان و حتی توسعه صادرات گرده گل نقش بسزایی دارد.

2-    عدم فرهنگ سازی و آگاهی رسانی گرده گل برای عموم مردم: خیلی از مردم با گرده گل آشنایی ندارند و این تصور را دارند که عسل تنها محصول زنبورعسل است و آشنایی با سایر محصولات زنبورعسل همچون گرده گل، ژل رویال و بره موم در بین عموم مردم وجود ندارد. ارائه اطلاعات اولیه عامه پسند در مورد گرده گل و ارزش تغذیه ای بسیار بالای این ترکیب پروتئینی برای مردم به شیوه های مختلف و با کمک رسانه های جمعی یکی از ضرورت های این حوزه است که کمتر به آن پرداخته شده است. قطعا اگر مردم از ارزش تغذیه ای گرده گل آشنایی پیدا کنند مصرف مداوم این محصول فراسودمند در سبد سلامت خانور ایرانی همچون عسل قرار خواهد گرفت و علاوه بر ارتقا سلامت عمومی جامعه افزایش درآمد زنبورداران را نیز در پی خواهد داشت. درک این مهم که گرده گل به عنوان یک محصول غنی از پروتئینی می تواند تاثیر مهمی در افزایش نیروی جسمی و قوای بندی عموم مردم و به ویژه ورزشکاران، کودکان و نوجوانان و کهنسالان داشته باشد در افزایش مصرف گرده گل موثر است. گرده گل در مقایسه با سایر ترکیبات پروتئینی همچون انواع گوشت ها، قارچ، لوبیا ارزش تغذیه ای بالاتری دارد و به عنوان یک پروتئین گیاهی سالم می تواند در رژیم غذایی روزانه به شیوه های مختلف مورد استفاده قرار بگیرد. استفاده از گرده گل در انواع کیک، نوشیدنی ها، دسرها و مکمل های غذایی در کشورهای اروپایی مرسوم است که می توان با فرهنگ سازی مصرف گرده گل توسعه مصرف این محصول رو در خانوار ایرانی افزایش داد. بایستی با کمک رسانه ها آشنایی بیشتر مردم با گرده گل صورت بگیرد و سرانه مصرف گرده گل درکشور افزایش یابد.

3-    تکمیل نبودن زنجیره تامین و صنایع بالادستی به جهت تولید محصولات تحقیق توسعه ای همچون قرص، کپسول و عصاره گرده گل. تولید محصولات ترکیبی از گرده گل نقش مهمی در افزایش بازار فروش این محصول دارد. علاوه بر مصرف خام گرده گل می توان به کمک یک سری شرکت های استارتاپی و دانش بنیان توسعه محصولاتی بر پایه گرده گل که بتواند ارزش افزوده ایجاد نماید یکی از ضرورت های این حوزه است که در کشور اصلا به آن پرداخته نشده است. همراستا با افزایش تولید گرده گل توسط زنبورداران بایستی توسعه فروش محصول نیز در دستور کار متولیان و مسئولین صنعت زنبورداری قرار گیرد و الا قطعا روند توسعه تولید گرده گل در کشور متوقف خواهد شد و در سالی که مزین به جهش تولید است شایسته آن است که تمامی ارکان بخش دولتی و خصوصی در خدمت تولید قرار گیرند. چه تولیدی بهتر از محصولات زنبورعسل که به طور کاملا بومی در کشور قابل تولید است و حتی می توان با توسعه محصولات تحقیق و توسعه ای و ایجاد بازارهای فروش خارجی در افزایش درآمد صادرات غیرنفتی کشور نیز نقش آفرینی کرد. در صورت حمایت از زنبورداران به عنوان یکی از تولیدکنندگان مهم حوزه کشاورزی افزایش درآمدهای صادراتی کشور دور از انتظار نخواهد بود.

4-    عدم فرآوری مناسب گرده گل نیز از دیگر چالش های این بخش است. گرده گل تازه به جهت دارا بودن حدودا 10 درصد رطوبت به شدت مستعد فعالیت میکروب ها و فاسد شدن است و برای کاهش میزان رطوبت گرده گل و کاهش بارمیکروبی آن نیازمند ورود جدی تر صنعتگران در این حوزه هستیم. گرده گل در سایر کشورها توسط دستگاه های خشک کن صنعتی که به نحو مطلوب و با کاهش کیفیت این پروسه صورت می گیرد اما روش خشک کردن گرده گل در اغلب زنبورستان های کشور به روش سنتی و به شیوه خشک کردن در جلوی نور خورشید و یا خشک کردن درسایه انجام می شود که قطعا این روش های سنتی کاستی هایی خواهد داشت و برای توسعه تولید این محصول در مقیاس بزرگ و صنعتی نیازمند ورود دستگاه های صنعتی در این بخش هستیم تا پروسه پاستوریزاسیون و خشک کردن گرده گل جهت کاهش بارمیکروبی و افزایش ماندگاری آن به شیوه صحیح تری انجام شود.

گرده گل یک نعمت است و اگر ارزش واقعی آن را درک کنیم و به مصرف کنندگان انتقال داده شود قطعا تاثیرات بسیار مثبت آن در سلامت عمومی جامعه، افزایش اشتغال و افزایش درآمد زنبورداران و حتی ارزآوری در کشور حائز اهمیت خواهد بود.

5- نبود بازارهای خارجی برای فروش گرده گل: علیرغم تشویق و برنامه ریزی ها و همت زنبورداران به تولید گرده گل در سال های اخیر اما حلقه مفقوده این بخش همچون سایر محصولات زنبورعسل نبود بازار فروش برای این محصول ارزشمند کندو است. به معنای واقعی رشد و جهش تولید در صنعت زنبورداری در چندسال اخیر به جهات متعدد صورت گرفته است. افزایش تعداد کلنی های زنبورعسل به بیش از 10.5 میلیون در سال 98 ایران را به یکی از قطب های صنعت زنبورداری دنیا تبدیل کرده است اگرچه به این افزایش تعداد کلنی ها بدون در نظرگرفتن آمایش سرزمینی و طبیعی و حتی عدم توسعه بازار فروش متناسب با این رشد نقدهای جدی وارد است اما قطعا این رشد کمی در صنعت زنبورداری در صورت مدیریت مطلوب تر به ویژه در بخش فروش محصولات می تواند یک فرصت بسیار خوب در کشور ایجاد نماید. گرده گل مهمترین نهاده صنعت زنبورداری است که قطعا مازاد تولید آن می تواند به عنوان یک محصول با ارزش بالا در بازارهای خارجی عرضه شود که دستیابی به این مهم نیازمند خشک کردن، پاستوریزاسیون و بسته بندی منطبق با استانداردهای بین المللی است که فعلا در شرایط کنونی این امکانات حداقل در صنعت زنبورداری نهادینه نشده است. در طی دهه اخیر با رشد بسیار زیاد کمی در بخش زنبورداری ابعاد این صنعت فراملی شده است و تولیدات مختلف زنبورداران کشور به ویژه عسل و گرده گل نیازمند بازارهای بین المللی برای عرضه است. قطعا بایستی در کنار فرهنگ سازی و آگاهی رسانی مصرف داخلی در کشور زیرساخت های لازم برای صادرات و بازارهای خارجی شکل بگیرد و یک سهم مازاد تولید داخلی در کشورهای همسایه به ویژه کشورهای حاشیه خلیج فارس، آسیای میانه و حتی اروپا به فروش برسد.

امید است با همت همه ارکان صنعت زنبورداری و به ویژه با همت اتحادیه زنبورداری سراسری و صندوق حمایت از توسعه زنبورداری کشور و همچنین بکارگیری توانمندی بخش های دولتی همچون اداره دامپزشکی و وزارت جهاد کشاورزی از تمامی ظرفیت ها جهت کمک به بازار فروش محصولات زنبورعسل استفاده شود. زنبورداران با همت و تلاش شبانه روزی خود به معنای واقعی جهش تولید را در این بخش نهادینه کردند و تدوام این بخش از این به بعد نیازمند حمایت سایر بخش ها و سازمان های متولی صنعت زنبورداری است که یاری رسان زنبورداران باشند. متناسب با جهش تولید بایستی جهش فروش و خلق بازارهای جدید محصولات زنبورعسل نیز در کشور شکل بگیرد. صنعت زنبورداری کشور در سال های اخیر ابعاد بین المللی به خود گرفته است و توسعه پایدار این بخش نیازمند تامین زنجیره تامین و توزیع در ابعاد بین المللی است

با احترام – بهزاد رفاهی، مدیر واحد تحقیق و توسعه عسل کوهدشت

Posted on 2020-05-28 مقالات 0 325

ارسال نظرارسال پاسخ

آخرین نظر ها

بدون نظر

جستجوی مقاله

مقایسه محصول 0